Gıda Temasıyla Kullanılan Polikarbonat Ambalajlarda BPA Maruziyet Riski ve Tüketici Sağlığına Etkileri

ÖZ

Polikarbonat (PC) malzemeler, sahip olduğu özellikleri itibariyle içme sularının ambalajlanmasında oldukça yaygın olarak kullanılan malzemelerdir. PC malzeme; monomeri olan Bisfenol-A (BPA)’dan dolayı gıda ambalajı olarak kullanımına dair BPA migrasyonu açısından bazı endişeler yaratmaktadır. Bu nedenle bu araştırmada yeni (hiç kullanılmamış) ve eski (kullanım ömrünü tamamlamış) PC su damacanalarının kalıntı BPA miktarları açısından kalitelerinin değerlendirilmesi; depolama sıcaklığı ve depolama süresinin BPA migrasyonu üzerine etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. BPA kalıntı analizi ve BPA migrasyon analizi Floresans Dedektörlü Yüksek Basınç Sıvı Kromatografisi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla, üç farklı temas sıcaklığı (5, 20 ve 40ºC) ve yedi farklı depolama süresinde (1., 5., 10., 20., 30., 45. ve 60. gün) depolama yapılarak BPA migrasyon miktarları belirlenmiştir. Çalışma sonucunda PC damacana örneklerinin BPA kalıntı miktarlarının düşük olduğu ve damacanaların eski olması durumunda yeni damacanalara göre daha düşük ya da daha yüksek kalıntı BPA miktarlarına sahip olabileceği tespit edilmiştir. BPA migrasyon miktarlarının ise sıcaklığa ve süreye bağlı olarak artış gösterdiği ve damacanaları güneş ışığı altında depolamanın BPA migrasyon miktarlarını artırdığı tespit edilmiştir. Tüm depolama koşullarında tespit edilen BPA migrasyon miktarlarının, BPA için belirtilen spesifik migrasyon limitinin oldukça altında olduğu belirlenmiştir. 60 kilogram ağırlığındaki bir kişinin BPA’nın tolere edilebilir günlük alım miktarına (4 mikrogram/ 60kg vücut ağırlığı-gün) ulaşmak için, en kötü depolama koşulunda (40ºC/60 gün) bir günde 16 litre su tüketmesi gerektiği hesaplanmıştır. Ancak günlük koşullar dikkate alındığında bu miktarda su içilmesi olası değildir. Bu nedenlerle, gerçekleştirilen bu çalışma sonucunda, belirtilen koşullar altında kullanıldığında polikarbonat su damacanalarının BPA migrasyonu açısından bir risk teşkil etmediği belirlenmiştir.

GİRİŞ

Polikarbonat (PC), mükemmel şeffaflık, geçirimsizlik, yüksek ısıl stabilite ve mekanik dayanıklılık gibi birçok avantajlı özelliği sayesinde plastikler arasında önemli bir yere sahiptir ve bu nedenle oldukça geniş bir kullanım alanına sahiptir.
Özellikle 5 galonluk su damacanaları ve sofra takımları gibi gıdayla temas eden malzemelerin üretiminde yaygın olarak kullanılmaktadır.
PC'nin temel yapı taşı bisfenol A (BPA; 2,2′-bis(4-hidroksifenil)propan) olup, bu madde üretim sonrası malzeme içinde kalıntı olarak bulunabilmektedir.

Son yıllarda yapılan çalışmalar, BPA’nın polikarbonat malzemelerden gıda ürünlerine göç etmesi yoluyla halk sağlığını tehdit ettiğini ortaya koymuştur.
BPA’nın PC malzemelerden gıdaya geçtiği ve tüketicilerin günlük beslenme yoluyla bu maddeye önemli düzeyde maruz kalabileceği bilinmektedir.

Her ne kadar BPA’nın sağlık üzerindeki olumsuz etkilerine dair çok sayıda çalışma ve çeşitli endişeler bulunsa da, Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi'nin (EFSA) CEF Paneli, diyetle maruziyetin hiçbir yaş grubu için sağlık riski oluşturmadığına ve toplam maruziyetin de düşük düzeyde sağlık endişesi taşıdığına karar vermiştir.

Yine de BPA’nın olası sağlık etkileri nedeniyle, bu monomerin bebekler için üretilen PC malzemelerde kullanımı ile gıdayla temas eden plastik malzemelerde katkı maddesi olarak kullanımı, Avrupa Komisyonu’nun 10/2011 sayılı Yönetmeliği ile yasaklanmıştır.

PC malzemelerden BPA geçiş miktarı, özellikle yüksek sıcaklıklarda ve su ile temas durumlarında PC’nin bozulması nedeniyle artış gösterebilir.
Ayrıca, çevresel koşulların etkisi ya da uzun süreli kullanımda tekrar tekrar yıkanma ve sterilizasyon gibi işlemler de BPA göçünü artırabilir.
Sonuç olarak, başlangıçta malzeme içinde kalan kalıntı BPA miktarından daha yüksek düzeyde göç gerçekleşebilir.

İçme suyunu depolamak amacıyla kullanılan 5 galonluk PC damacanalarda su, ortam koşullarında uzun süre ve mevsimsel olarak yüksek sıcaklıklarda muhafaza edilebilmektedir.
Ayrıca bu damacanalar yeniden kullanılabilir malzemeler olduğundan çok sayıda yıkama işlemine maruz kalmaktadırlar.

Yeniden kullanılan gıda ambalajlarından BPA göçüyle ilgili yapılan çalışma sayısı oldukça sınırlıdır ve şu ana kadar 5 galonluk PC su damacanalarında kalıntı BPA miktarını araştıran herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır.